به نام ایزدمنان
اوست خدایی که آسمان هاوزمین رادرشش مرحله بیافرید،آن گاه به تدبیرعرش ونظام عالم
پرداخت وهرچه درزمین فروآیدوهرچه برآیدوآنچه ازآسمان نازل شودوآنچه بالارودهمه را
می داند وهرکجاباشیداوباشماست وبه هرچه کنیدبه خوبی آگاه است.
سوره ی حدیدآیه ی4
کره ی زمین شگفتی های بسیاری داردکه اکثرمردم دنیاازآن بی خبراند.این شگفتی هاباعث
شده اندتااین کره ی خاکی ازدیگرسیاره هادرکهکشان راه شیری ومابقی کهکشان هامتمایز
شود.یکی ازمهم ترین تفاوت هاوجودحیات درکره ی زمین است.اکسییژن موجوددراتمسفر
زمین باعث شده تاموجودات دراین کره بتوانندنفس بکشندوبه حیات خودادامه دهند.
سیاره ی زمین درکهکشان راه شیری قراردارد.این سیاره به همراه هشت سیاره ی دیگربه
نام های عطارد،زهره،مریخ،مشتری،زحل،اورانوس،نپتون وپلوتو حول محورخورشیدزرد
ودرخشان مامی گردندومنظومه ی شمسی رامی سازند.زمین بعدازعطاردوزهره سومین
سیاره ازسمت خورشیداست و150میلیون کیلومترازخورشیدفاصله دارد.
سیاره ی زمین
زمین توپ سنگی بسیاربزرگی است که باسرعتی نزدیک به 3000متردرثانیه درفضاحرکت
می کند.وزن آن حدود6000میلیون میلیون میلیون تن است.سطح زمین باآب وخشکی پوشیده
شده است.خشکی های زمین به هفت قسمت بزرگ تقسیم می شودکه به آن هاقاره می گوییم.
این هفت قاره یعنی آسیا،آفریقا،آمریکای شمالی،آمریکای جنوبی،اقیانوسیه و آنتراتیک ابتدا
یک خشکی بزرگ به نام پانگی بودند که بعدها به خاطرعوامل مختلفی ازجمله زلزله،ازهم
جداشدندوهفت قاره ی امروزی رابه وجودآوردندیک دلیل محکم برای اثبات این ادعاپیدایش
فسیل های یکسان برروی لبه های جداشده ازهم قاره هامی باشد.
زمین ازیک تکه غباربسیارکوچک دریک سحابی بزرگ به وجودآمد.این غبارباسرعت زیاد
حرکت می کردوغبارهای بیشتری وبزرگ تری به آن می چسبیدندواین گونه زمین کم کم به
وجودآمد.
گردبادترنادو
درطوفانهای همراه باآذرخش وصاعقه زمانیکه قسمت پشتی ابرصاعقه دارشروع به حرکت
فرفره ای مانندبه دورخودمی کند هوای دورواطراف آن فرم قیفی مانندی راایجادمی کند که
به سمت زمین می آیدوزمانی که به زمین می رسدتبدیل به یک گردبادترنادومی شود.
گردبادترنادوباصدایشدیدمانندیک جاروبرقی پرسرعت بزرگ برروی زمین حرکت می کندو
هرچیزی راکه درمسیرش قراردارد به درون خود جذب می کند.این گردباد قادراست سقف
خانه هارا ازجابکند وحتی گاهی ساختمان هارابه هواپرتاب کند.ترنادوها هرجایی در دنیا
زمانیکه شرایط مهیاباشدمی توانداتفاق بیفتد.
درسال1930میلادی یک گردبادعظیم درآمریکایک قطارپرازمسافررا8متربه هواپرتاب کرد
این گردبادخیلی قوی بود.
ترنادو های بیابانی قادراندچندین تن شن راجابه جاکرده وباعث تخریب بسیارشدیدشوند.این
نوع گردبادمی توانددرعرض چندثانیه رنگ روی یک ماشین رااز بین ببرد.
گردبادترنادوباسرعت480کیلومتربرساعت به دورخودمی چرخدگردبادترنادو مانندیک ستون
بادبسیارقوی می باشدویکی ازمخرب ترین شگفتی های روی زمین شناخته شده است.
آذرخش
معمولا درتابستان اتفاق می افتد.آب وهوای گرم، هوای گرم ومرطوبی را درست صاعقه
می کندکه بالارفته وستون هایی ازابررادرآسمان پخش می کندکه تاارتفاع زیادی بالامی رود
ودرون هرتکه ازاین ابرهاقطرات باران وکریستال های یخ به هم برخوردکرده وایجادبارها
الکتریکی مثبت ومنفی می کند.دراین هنگام جریان الکتریسیته بین بارها برقرارمی شودو
برق ناگهانی راتولیدمی کندکه موجب گرم کردن هوای اطراف می شود.
برق زدن به حدی گرماتولیدمی کندکه باعث انبساط هواشده وصدای مهیب رعدیاغرش را
ایجاد می کند.برق بین دوابرآذرخش صفحه ای وبرق بین ابروزمین آذرخش انشعابی گفته
می شود.
برق یاآذرخش به رنگهای مختلف دیده می شود.
اگردرون ابرباران هم باشدبرق قرمزاست.
اگرتگرگ باشدآبی است.
همچنین برق می تواندزردیاسفیدباشد.
آذرخش خیلی خطرناک بوده ومی تواندباعث مرگ شوداما یک جنگلبان آمریکایی7باردر
برابرآذرخش قرارگرفته وجان سالم به دربرده است.
آتشفشان
برروی زمین مناطقی وجودداردکه سنگ های داغ ومایع ازدرون زمین به سطح آن پرتاب
می شونداین مناطق همان آتشفشان هاهستنددرزیرهرآتشفشان فضای بزرگی پرازموادمذاب
است که به آن ماگمامی گوینددراین منطقه فشارزیادباعث می شودتاخاکستربخاروسنگ های
مذاب که به آن لاوامی گوییم که ازسطح بالایی آتشفشان خارج می شودوبه این پدیده فوران
می گوییم.
به هنگام فوران یک آتشفشان،سنگ های داغ به همراه دودوخاکستروتوده های سنگی که به
وبه آنهابمب آتشفشانی می گویندازداخل زمین بیرون آمده وبه صورت رودخانه ای ازمواد
مذاب بیرون می آیند.
آتشفشان هاسه نوع هستند؛آتشفشان سپری،آتشفشان مخروطی وآتشفشان حفره ای.آتشفشان ها
که دارای مواد مذاب رونده هستند آتشفشان های سپری راتشکیل می دهند.نوع دیگرآتشفشان
مواد مذاب غلیظی دارد،به این نوع آتشفشان مخروطی می گوییم. اگربخش فوقانی آتشفشان
مخروطی منفجرشود وداخل ماگما فرورودآتشفشان حفره ای رابه وجودمی آورد.
درزیردریاهاهم آتشفشان هایی وجودداردهنگامی که صفحات روی پوسته ازهم دورمی شود
موادمذاب،فاصله ی ایجادشده بین صفحات راپرمی کنند.موادمذاب به سرعت توسط دریاسرد
شده وشکلی بالش مانندرابه خودمی گردندکه به آن موادبالینی می گویند.
لرزش زمین(زلزله)
زلزله به خاطر حرکات تند و شدید پوسته ایجاد می شود.اکثر زمین لرزه ها زمانی اتفاق
می افتدکه دوصفحه درپوسته به هم ساییده شود.شروع زلزله ازنقطه ای درعمق زمین به
نام کانون است .پس ازآن امواج کانون درتمامی جحات حرکت کرده وسنگ هارابه لرزش
درمی آورند.به محلی که امواج لرزه ای به سطح زمین می رسندکانون سطحی زمین لرزه
می گوینددراین منطقه بیشترین لرزش وجوددارد.زلزله باعث فروریختن ساختمان هاوایجاد
ترک درجاده هامی شود.همچنین به دلیل صدمه دیدن لوله های گاز وخطراشتعال آن وجود
دارد.
قدرت یک زلزله می تواندمتغییرباشد.سالانه حدودنیم میلیون زلزله دردنیارخ می دهدکه تنها
25عدد ازآن هاقدرت تخریب دارند.قدرت زلزله با مقیاس ریشتراندازه گیری می شودکه از
1تا10می باشد.هرچه عددریشتربیشترباشدقدرت تخریب آن زلزله بیشتراست.
به زلزله هایی که دردریااتفاق می افتندزلزله دریایی می گویند.این زلزله هاباعث به وجود
آمدن موج ها خیلی بزرگ به نام سونامی می شود.زمانی که سونامی دراقیانوس حرکت
می کنددرسطح پایین قراردارداماوقتی به خشکی می رسدمانندیک دیوارعظیم آب روی
خشکی می ریزدوباعث تخریب شدیدمی شود.
یک سونامی می تواند30مترارتفاع داشته باشد.
یک گسل براثرزلزله ایجادمی شودکه همان جایگاه شکافتن زمین وبیرون آمدن نیروی زلزله
یارانش زمین است.گسل دوقطعه ی زمین راازهم جدامی کند.
فسیل
یکی ازشگفت انگیزترین یافته های انسان برروی کره ی زمین فسیل هاهستند.فسیل ها
اطلاعات بسیارباارزشی رادرمورد گذشته ی زمین،گیاهان وجانورانی که روی آن زندگی
کرده اندو...رابه مامی دهند بهترین فسیل هاازجانوران وگیاهانی که دفن شده اندبه دست
می آید.
گاهی اوقات موادمعدنی برروی جسدموجودرامی پوشاندوموجب سفت شدن وسخت شدن آن
می شود.به این ترتیب فسیل به وجودمی آید.
فسیل جمجمه ی یک تیرانوساریوس،نوعی دایناسوراست که حدود65تا70میلیون سال پیش
زندگی می کرده است.
ازدایناسورهافسیل تمام اسکلت استخوانی یاقسمتی ازاسکلت آنهاویادندان وتخم آن هاپیداشده
است.زمانیکه دایناسورهاازیک منطقه عبورمی کردندردپای آن هابه صورت فسیل به جا
مانده است.دانشمندان با مطالعه ی این فسیل ها می فهمیدند که دایناسورها چگونه راه
می رفتندوباچه سرعتی می دویدند.
حدود300میلیون سال پیش،زمین پوشیده ازگل وباتلاق بود.درختان وگیاهانی که دراطراف
باتلاق هامی روییدندپس ازمرگبه درون باتلاق هامی افتادندوتبدیل به فسیل می شدند.باگذشت
زمان آن هابه حدی گرم می شدند که به زغال سنگ تبدیل می شدند.
منابع
کتاب سیاره ی زمین اثرخانم مریم دورعلی
آتشفشان وزمین لرزه اثراندریویاماس
کتاب شگفتی های زمین اثرخانم مریم دورعلی
فضاوزمین اثر اندریویاماس
سایت دبیران زمین شناسی کل کشور
وآقای گرگین رحمانی استادزمین شناسی
تقدیروتشکر
باتشکرازمعلم خوب وعزیزم خانم فرزانه رحمانی و خانم خدایاری
باتشکرازمدیرمحترم خانم افسانه رحمانی ومعاونان محترم خانمهافرشته رحمانی،
فرشته طاهرخانی واعظم طاهرخانی که باقبول این طرح وراهنمایی مراابرای درست
انجام دادن این کاریاری کردندوباتشکرازپدرومادرم که درانجام این طرح
به من کمک کردند.
تهیه کننده:نداطاهرخانی